مطالبه مهریه: از طریق دادگاه یا اجرای ثبت؟
مطالبه مهریه از اجرای ثبت یا دادگاه خانواده؟ تفاوت دو راه، مراحل، مدارک لازم، سقف ۱۱۰ سکه، اعسار و تقسیط و اشتباه‌های رایج را ساده و کاربردی بخوانید.
اگر مهریه در سند رسمی ازدواج آمده باشد، دو راه برای مطالبه آن دارید: درخواست صدور اجراییه از طریق اجرای اداره ثبت، یا تقدیم دادخواست به دادگاه خانواده. اجرای ثبت معمولا برای وقتی مناسب‌تر است که از اموال همسر خبر دارید و می‌خواهید زودتر آن را توقیف کنید؛ راه دادگاه وقتی کارآمدتر است که مالی پیدا نمیشود و به ابزارهایی مانند بازداشت بدهکار یا رسیدگی به ادعای اعسار نیاز دارید. انتخاب درست به وضع مالی همسر، نوع مهریه و هدف شما بستگی دارد.
مهریه از چه زمانی قابل مطالبه است؟
طبق ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، زن به محض عقد مالک مهریه میشود. بنابراین برای مطالبه مهریه لازم نیست طلاقی در کار باشد و در دوران زندگی مشترک هم می‌توان آن را خواست. مهم این است که در عقدنامه چه نوشته شده است:
- مهریه «عندالمطالبه»: هر زمان که زوجه بخواهد، قابل مطالبه است.
- مهریه «عندالاستطاعه»: پرداخت آن به توانایی مالی مرد بستگی دارد و معمولا زوجه باید توانایی زوج را ثابت کند؛ این نوع مهریه بیشتر از راه دادگاه پیگیری میشود.
- مهریه وجه رایج (پول نقد): طبق تبصره الحاقی به ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، با توجه به تغییر شاخص قیمت سالانه بانک مرکزی از زمان عقد تا زمان پرداخت محاسبه میشود.
راه اول: اجرای ثبت
چون سند ازدواج سند رسمی است، زن میتواند بدون رسیدگی قضایی، اجرای مفاد آن را بخواهد.
مراحل معمول این است:
- مراجعه به دفترخانه‌ای که ازدواج را ثبت کرده و درخواست صدور اجراییه برای مطالبه مهریه
- ارسال پرونده به اداره اجرای اسناد رسمی و ابلاغ اجراییه به زوج
- اگر همسر در مهلت قانونی پس از ابلاغ مهریه را نپردازد یا مالی معرفی نکند، زن میتواند اموال او را معرفی کند تا توقیف شود: خودرو، ملک، موجودی بانکی یا بخشی از حقوق
- درخواست ممنوع‌الخروجی زوج در صورت فراهم بودن شرایط
- فروش مال توقیف‌شده از راه مزایده و پرداخت مهریه از محل آن
مزیت این راه، سرعت نسبی و نبودن هزینه دادرسی دادگاه است. محدودیت مهم آن این است که اداره ثبت نمی‌تواند بدهکار را بازداشت کند و به ادعای اعسار و تقسیط هم رسیدگی نمی‌کند. پس اگر همسر مالی به نام خود نداشته باشد، پرونده ثبتی معمولا به نتیجه نمی‌رسد.
راه دوم: دادگاه خانواده
در این راه، دادخواست مطالبه مهریه تنظیم و از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت میشود. مراحل اصلی:
- تنظیم دادخواست با مشخصات دقیق طرفین، میزان مهریه و ضمیمه کردن رونوشت سند ازدواج
- درخواست تامین خواسته همراه دادخواست، تا اموال زوج پیش از صدور رای توقیف شود.
- رسیدگی در دادگاه خانواده و صدور رای، سپس قطعی شدن آن و صدور اجراییه
- اجرای حکم: استعلام اموال، توقیف، ممنوع‌الخروجی و در صورت فراهم بودن شرایط، بازداشت بدهکاری که مالی معرفی نکرده و اعسار او هم ثابت نشده است.
در دعوی مهریه، مرد میتواند دعوای اعسار و تقسیط مطرح کند. اگر دادگاه اعسار را بپذیرد، معمولا مبلغی به عنوان پیشقسط و بقیه را به صورت اقساط تعیین میکند. هزینه دادرسی در این دعوا به نسبت مبلغ مهریه است و میزان آن هر سال تعیین میشود.
سقف ۱۱۰ سکه چیست؟
طبق ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱، اگر مهریه تا ۱۱۰ سکه تمام بهار آزادی یا معادل آن باشد، برای وصول آن می‌توان از ضمانت‌های قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، از جمله بازداشت، استفاده کرد. برای مازاد بر این میزان، فقط توانایی مالی مرد ملاک است؛ یعنی باید توانایی مالی او را بتوان اثبات کرد.
کدام راه را انتخاب کنیم؟
- اگر از مال مشخصی مانند خودرو یا ملک یا حساب بانکی زوج خبر دارید: اجرای ثبت معمولا سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر است.
- اگر مالی سراغ ندارید یا همسر اموالش را پنهان کرده است: دادگاه خانواده ابزارهای بیشتری دارد.
- اگر مهریه عندالاستطاعه است: معمولا باید از راه دادگاه توانایی مالی مرد را ثابت کنید.
- اگر قصد طلاق هم دارید: مهریه میتواند در همان پرونده یا جداگانه مطرح شود؛ این را پیش از اقدام با وکیل بسنجید.
در عمل بسیاری از پرونده‌ها با اجرای ثبت شروع می‌شوند و اگر مالی پیدا نشد، به دادگاه می‌روند.
جابه‌جایی میان این دو راه تشریفاتی دارد و نباید یک مهریه را هم‌زمان در هر دو مرجع پیگیری کرد.
مدارک لازم
- اصل یا رونوشت گواهی‌شده سند ازدواج
- کارت ملی و شناسنامه زن
- نشانی دقیق محل سکونت یا کار همسر
- هر اطلاعی از اموال همسر: شماره پلاک خودرو، نشانی و پلاک ثبتی ملک، نام بانک، محل کار
- ثبت‌نام در سامانه ابلاغ الکترونیک قضایی (ثنا) برای راه دادگاه
اشتباه‌های رایج؛
- گمان اینکه مهریه فقط پس از طلاق قابل مطالبه است.
- مطالبه مهریه وجه رایج به همان مبلغ اسمی عقدنامه، بدون محاسبه بر پایه شاخص.
- شروع پرونده بدون شناسایی هیچ مالی از همسر و انتظار نتیجه سریع.
- پیگیری هم‌زمان در اداره ثبت و دادگاه، که وقت و هزینه را هدر می‌دهد.
- نادیده گرفتن درخواست تامین خواسته در آغاز دعوا، که به همسر فرصت جابه‌جایی اموال می‌دهد.
یک نمونه
خانمی که مهریه‌اش ۱۵۰ سکه بود، می‌دانست همسرش خودرویی به نام خود دارد و کارمند است. او از راه اجرای ثبت اجراییه گرفت و خودرو و بخشی از حقوق همسر توقیف شد. چون ارزش این اموال همه مهریه را پوشش نمی‌داد، برای بقیه دادخواست داد. همسر دعوای اعسار مطرح کرد و پرونده به تقسیط رسید. این نمونه نشان می‌دهد که دو راه رقیب هم نیستند و ترتیب درست آن‌ها اهمیت دارد.
پرسش‌های پرتکرار
آیا برای مطالبه مهریه باید طلاق گرفت؟
خیر. زوجه از زمان عقد مالک مهریه است و اگر مهریه عندالمطالبه باشد، در دوران زندگی مشترک هم میتواند آن را بخواهد.
مهریه وجه رایج چگونه به نرخ روز حساب میشود؟
مبلغ مهریه بر پایه تغییر شاخص قیمت سالانه بانک مرکزی از سال عقد تا زمان پرداخت محاسبه میشود. رقم نهایی را مرجع رسیدگی تعیین میکند.
اگر همسرم ادعای اعسار کند، چه میشود؟
ادعای اعسار در دادگاه رسیدگی میشود. اگر پذیرفته شود، مهریه معمولا با پیشقسط و اقساط پرداخت میشود و تا وقتی اقساط پرداخت شود، بازداشت به خاطر همان دین منتفی است.
آیا مطالبه مهریه مهلت دارد؟
مطالبه مهریه مهلت مشخصی ندارد، اما در مهریه وجه رایج، زمان پرداخت در محاسبه مبلغ اثر دارد و هرچه زودتر اقدام کنید، احتمال جابه‌جایی اموال کمتر است.
آیا هنگام مطالبه مهریه حق دارم از تمکین خودداری کنم؟
طبق ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی، زن تا مهریه به او تسلیم نشده، میتواند از انجام وظایفی که در برابر شوهر دارد امتناع کند؛ این حق در شرایط خاصی است و استفاده از آن پیش از مشورت با وکیل توصیه نمیشود.
وبلاگ لکسیر در این مقاله صرفا متن قانون را در خصوص مهریه و ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی توضیح می دهد و مروج چنین اقداماتی از سوی زوجه به جهت مغایرت آن با اصول روابط عمیق و ماندگار بین زوجین و بنیان های تحکیم روابط خانوادگی، نبوده و نیست.
اگر تصمیم گرفتهاید از راه دادگاه اقدام کنید، تنظیم دادخواست مطالبه مهریه در لکسیر را ببینید: هوشواره حقوقی لکسیر پیشنویس را آماده میکند و وکیل دادگستری آن را مدیریت میکند؛ ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی با خود شماست. اگر هنوز مطمئن نیستید کدام راه به کار شما میآید، از چراغ راهنما کمک بگیرید یا مشاوره حقوقی بگیرید. اگر مهریه در کنار جدایی مطرح است، مطلب مراحل طلاق توافقی را هم بخوانید.