توهین و تهدید در فضای مجازی: شکایت و مجازات
توهین و تهدید در پیام‌رسان‌ها جرم است: مجازات آن، مهلت یک‌ساله شکایت، مدارکی که باید نگه دارید و مراحل ثبت شکواییه در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی.
توهین و تهدید در پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی همان جرم توهین و تهدید در قانون مجازات اسلامی است؛ اینکه با پیام یا صدای ضبط‌شده انجام شده باشد، از جرم بودنش نمی‌کاهد. شکایت از راه دفاتر خدمات الکترونیک قضایی به دادسرا داده میشود. چون توهین جرم قابل گذشت است، باید ظرف یک سال از روزی که از جرم و مرتکب آگاه شده‌اید شکایت کنید، وگرنه حق شکایت از میان می‌رود.
کدام رفتار جرم است؟
توهین
ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) توهین به افراد، مانند فحاشی و به کار بردن واژه‌های رکیک، را در صورتی که به حد قذف نرسد جرم می‌داند و برای آن جزای نقدی تعیین کرده است. میزان این جزای نقدی بر پایه درجه‌بندی مجازات‌ها تعیین میشود و به‌طور دوره‌ای به‌روز میشود. نسبت دادن زنا یا لواط حکم جداگانه‌ای دارد و قذف به شمار می‌آید.
تهدید
ماده ۶۶۹ همان قانون، تهدید دیگری به قتل یا آسیب جانی، آبرویی یا مالی، یا به فاش کردن سری که به او مربوط است را جرم می‌داند؛ چه تهدیدکننده چیزی در برابر آن بخواهد و چه نخواهد. پیام‌هایی مانند «اگر پول را ندهی عکس‌هایت را پخش می‌کنم» نمونه روشن تهدید است.
انتشار عکس، فیلم یا راز دیگری
قانون جرایم رایانه‌ای برای چند رفتار ویژه فضای مجازی مجازات جداگانه دارد، از جمله:
- تغییر یا دست‌کاری فیلم، صدا یا عکس دیگری و انتشار آن به‌گونه‌ای که موجب هتک حیثیت او شود.
- انتشار فیلم، صدا، عکس یا راز خصوصی دیگری بدون رضایت او، اگر موجب زیان یا هتک حیثیت شود.
- نشر مطالب دروغ درباره دیگری با قصد زیان رساندن یا تشویش اذهان
اگر توهین با انتشار عکس یا راز کسی همراه شود، ممکن است چند عنوان مجرمانه با هم مطرح باشد. تعیین درست عنوان جرم در شکواییه اهمیت زیادی دارد.
پیش از شکایت: مدارک را حفظ کنید.
در جرم‌های فضای مجازی، دلیل همان پیام‌هاست و ممکن است فرستنده آن‌ها را پاک کند. پس پیش از هر واکنشی:
- از پیام‌ها تصویر صفحه بگیرید، به‌گونه‌ای که تاریخ، ساعت، نام کاربری یا شماره فرستنده دیده شود.
- خود گفتگو را پاک نکنید؛ فایل‌های صوتی و تصویری را با همان شکل اصلی نگه دارید.
- اگر توهین در صفحه یا گروهی عمومی بوده، نشانی صفحه و نام گروه را یادداشت کنید.
- نام کسانی را که پیام‌ها را دیده‌اند و می‌توانند گواهی بدهند بنویسید.
- با توهین پاسخ ندهید؛ پاسخ توهین‌آمیز شما را هم در جایگاه متهم می‌نشاند.
مراحل شکایت
نوشتن شکواییه
شکواییه خوب این بخش‌ها را دارد: مشخصات شاکی؛ مشخصات متهم یا هر نشانهای از او مانند شماره تلفن و نام کاربری؛ شرح ماجرا به ترتیب زمانی و با تاریخ هر پیام؛ عنوان جرم یا جرم‌ها؛ فهرست دلایل؛ و درخواست رسیدگی و مجازات. اگر زیان مادی یا معنوی دیده‌اید، مطالبه آن را هم در همان شکواییه بنویسید.
ثبت و پیگیری
- شکواییه را در یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کنید؛ برای این کار ثبت‌نام در سامانه ثنا لازم است.
- پرونده به دادسرای صالح می‌رود و بازپرس یا دادیار به آن رسیدگی می‌کند.
- اگر متهم را نمی‌شناسید، دادسرا میتواند برای شناسایی او دستور تحقیق به پلیس فتا بدهد.
- پس از تحقیق، اگر دلایل کافی باشد، کیفرخواست صادر میشود و پرونده به دادگاه کیفری می‌رود.
یک نمونه بی‌نام
زنی پس از به هم خوردن یک همکاری تجاری، از شریک سابقش پیام‌های صوتی پر از ناسزا دریافت کرد. در یکی از پیام‌ها هم آمده بود که اگر طلبش را ندهد، عکس‌های خانوادگی‌اش را در گروه همکاران پخش می‌کند. او همه فایل‌ها را نگه داشت، از صفحه نمایه فرستنده تصویر گرفت و سه هفته بعد شکواییه‌ای به عنوان توهین و تهدید ثبت کرد. در تحقیق، متهم پذیرفت پیام‌ها را فرستاده است. ادامه کار، یعنی پیگیری تا صدور حکم یا گذشت با گرفتن تعهد، در اختیار شاکی ماند. نتیجه هر پرونده به دلایل و مستندات همان پرونده بستگی دارد.
اشتباه‌های رایج؛
- پاسخ دادن با توهین یا تهدید متقابل
- پاک کردن گفتگو یا مسدود کردن فرستنده پیش از نگه داشتن مدارک
- گذراندن مهلت یک‌ساله شکایت
- نوشتن شکواییه کلی، بدون تاریخ و بدون جدا کردن هر پیام
- افشای عمومی نام یا عکس متهم در شبکه‌های اجتماعی، که ممکن است خودش جرم باشد.
پرسش‌های پرتکرار
اگر توهینکننده را نشناسم، میتوانم شکایت کنم؟
بله. میتوانید علیه شخص ناشناس شکایت کنید و هر نشانهای از او، مانند شماره، نام کاربری یا نشانی صفحه، را در شکواییه بیاورید. شناسایی با دستور دادسرا انجام میشود.
توهین در گفتگوی خصوصی هم جرم است؟
بله. توهین لازم نیست در جمع یا صفحه عمومی باشد تا جرم شمرده شود؛ پیام خصوصی هم میتواند موضوع شکایت باشد. علنی بودن در برخی جرم‌ها و در میزان مجازات اثر دارد.
اگر شکایتم را پس بگیرم چه میشود؟
در جرم قابل گذشت، گذشت شاکی تعقیب یا اجرای مجازات را متوقف می‌کند. گذشت معمولا قطعی است و پس از آن نمی‌توانید دوباره به همان دلیل شکایت کنید؛ پس پیش از امضای رضایت‌نامه فکر کنید.
میتوانم خسارت هم بگیرم؟
بله. زیاندیده از جرم میتواند جبران زیان مادی و معنوی را بخواهد؛ مانند هزینههایی که پرداخته یا آسیبی که به آبرو و اعتبارش رسیده است. این خواسته را در شکواییه یا جداگانه مطرح کنید.
گام بعد
اگر پیام توهین‌آمیز یا تهدیدآمیز دریافت کرده‌اید و می‌خواهید شکواییه‌ای دقیق با عنوان درست جرم و فهرست کامل دلایل داشته باشید، تنظیم شکواییه لکسیر را ببینید: هوشواره حقوقی لکسیر متن را آماده می‌کند و وکیل دادگستری آن را مدیریت می‌کند؛ ثبت آن در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی با خود شماست. اگر در فضای مجازی از شما کلاهبرداری هم شده، شکایت کلاهبرداری اینترنتی را بخوانید، و اگر مطمئن نیستید کدام راه درست است، چراغ راهنما رایگان و بدون ثبت‌نام کمکتان می‌کند.